SAĞLIK KÖŞESİ

SAĞLIK KÖŞESİ

5 Kasım 2019 00:20:00

ÇÖLYAK HASTALIĞI VE GLÜTENSİZ BESLENME

Nezihe OTAY LÜLE

SANKO Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Görevlisi

Çölyak, genetik bir hastalıktır. Çölyak hastalarında tek tedavi yöntemi glüten içeren gıda maddelerinin diyetten çıkarılmasıdır. Bu sayede birçok sağlık sorununun da önüne geçilebilmektedir.

BESİN ALERJİLERİNE GENEL BAKIŞ

İnsan vücudunda belirli besinlere karşı zaman zaman duyarlılık gelişebileceği eski çağlardan beri bilinmektedir.

Sanayileşen ülkelerde gittikçe değişen yaşam tarzı ile ilişkili olarak geleneksel beslenme alışkanlıklarından uzaklaşıldığı ve batı tarzı beslenme modelinin yaygınlaştığı görülmektedir. Beslenme alışkanlıklarında meydana gelen bu değişimin alerjilerdeki artışla ilişkili olduğu düşünülmektedir. 

Günümüzde besin alerjisi görülme sıklığı giderek artmakta ve hayatı tehdit eden sonuçlara yol açabilmektedir. Toplumda besinlere karşı gelişen aşırı duyarlılık sıklığı yüzde 5-35 oranlarında olup bu oran oldukça fazladır. Çocukluk döneminde ise erişkinlere göre daha çok görülmektedir.

ÇÖLYAK HASTALIĞI 

En sık görülen genetik hastalık olan Çölyak hayat boyunca devam eder. Dünyada yüzde 1-2 oranında görülen bu hastalıkta ciddi bir bölgesel farklılık tespit edilmemektedir. 

Uzakdoğu’da Çölyak hastalığı daha düşük oranda görülmektedir. Bu durumun batıdan farklı beslenme alışkanlığından kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Hastalık, kadınlarda daha fazla görülmektedir. 

Çölyak hastalığının son yıllarda daha fazla tespit edildiğine işaret eden Lüle, “Bu duruma beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler, hastalık hakkında farkındalığın artışı gibi sebeplerin yol açtığı düşünülmektedir” ifadelerine yer verdi. 

Ülkemizde Çölyak görülme sıklığı binde 3 ile yüzde 1 ile arasındadır ve 250 bin ile 750 bin arasında Çölyak hastası bulunduğu tahmin edilmektedir.

Sağlık Bakanlığı kayıtlarına göre 2016-2017’de 40 bin 703 olan Çölyak tanılı hasta sayısı 2018’de 67 bin 683’dür. Hastalık ülkemizde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde daha sık görülmektedir. Henüz tanı konulmamış hasta oranı ise çok yüksektir. Çölyak hastalarında tek tedavi yöntemi glüten içeren gıda maddelerinin diyetten çıkarılmasıdır. Bu sayede birçok sağlık sorununun önüne geçilebilmektedir.

SAĞLIKLI BİREYLERDE GLÜTENSİZ BESLENME

Glütene duyarlı hastalarda artış sonrası glütensiz ürünlerin üretiminin artması ve glütensiz gıdaların raflarda daha sık yerini almasıyla birlikte glütensiz gıdalara talep de atmaktadır.  

Glütensiz beslenme nasıl popüler oldu?

“Sağlıklı beden algısı” tarihsel olarak değişmekte ve giderek daha zayıf olmakla ilişkilendirilmektedir. 

Bireyler ideal bedene ulaşmak için yakın çevredekilerin uyguladıkları farklı beslenme modellerine ilgi duyarak sıklıkla bu beslenme modellerini denemişlerdir. Glütensiz beslenme glüten duyarlılığı olmayan kişilerde kilo vermek, daha sağlıklı olmak gibi amaçlarla oldukça yaygın hale gelmiştir. Glütensiz ürünlerin daha sağlıklı olduğunun zannedilmesi kişileri glütensiz beslenmeye yönlendirmektedir.

Sağlıklı bireylerde glütensiz beslenmenin etkileri

Sağlıklı bireyler, glütensiz beslenmeleri durumunda almaları gereken bazı besin öğelerini gereğinden eksik almaktadır. Glütensiz diyet karbonhidrat, demir, çinko ve lif içeriği açısından fakirdir.

Glütensiz beslenme ile birlikte birçok tahıl türünün diyetten çıkarılmasıyla vücutta birçok metabolik olayın gerçekleşmesinde önemli olan B grubu vitaminleri açısından da yetersizlikler ortaya çıkmaktadır.

Bu yetersizlikler bağışıklık sisteminin zayıflaması, çeşitli cilt lezyonları, sinir ve sindirim sistemi rahatsızlıkları ile sonuçlanabilmektedir. Aynı zamanda glütensiz diyet, ürünlere eklenen bazı maddeler nedeniyle yüksek oranda yağ içermektedir. 

Posa içeriği ise normal beslenmeye göre daha azdır. Glütensiz beslenen bireylerde bağırsaklarda bulunan yararlı bakterilerin zamanla azalarak zararlı bakterilerin arttığı da gösterilmiştir.

Sonuç olarak, sağlığın temeli yeterli ve dengeli beslenmektir. Bilinçsiz yapılan diyetler ve benimsenen farklı beslenme modelleri sağlığın bozulmasına sebep olabilmektedir. Glütensiz beslenme modeli hekim önerisi olmadan uygulanmamalı, bireylerin beslenme alışkanlıkları diyetisyen kontrolünde düzenlenmelidir.

Yorum yap

Yazarın Diğer Yazıları