ZEKERİYA ASLAN

ZEKERİYA ASLAN

29 Nisan 2021 00:09:00

BİLANÇOLARINDAKİ GAYRİMENKULLERİ DEĞERLEYEN ŞİRKETLERE NE KADAR VERGİ VE CEZA YAZILIR?

Halı, iplik, kumaş, çocuk bezi, ıslak mendil, bitkisel yağ, bakliyat, makarna, mobilya imalatçısı firmalarca son günlerde sorulan bazı sorular da;

“Şirketlerin aktiflerinde yer alan gayrimenkuller, maliyet bedeli ile bilançoda yer almaktadır. Bu bakımdan şirketlerin bilanço aktif büyüklükleri gerçeği yansıtmamaktadır. Gerçekte gayrimenkullerin piyasa değeri, bilançoda yazılan değerin çok üstündedir. Ancak bankalar bilançolara itibar etmekte ve bu nedenle kredi işlemlerinde zorluk çıkarmaktadır. Bu nedenle;

A- Değerleri bilançolarda gerçek değerlerinin çok altında kalan gayrimenkuller için mahkemelerde değer tespit davasıaçılarak bilirkişilerce gerçek değerleri tespit edilip bu gerçek değerler bilançolarda gösterilebilir mi? Değer artışları özel bir fona kaydedilebilir mi? Fonda bekletilen değer artışları sermayeye ilave edilebilir mi?

B- Vergi Usul Kanununa göre yeniden değerleme yapılamamasına karşın, gayrimenkullerin değerlenerek gerçek değerleriyle bilançolarda gösterilmesi durumunda oluşan değer artışları, kurumlar vergisi yönünden vergilendirilir mi? Bu durumda firmalara ne kadar vergi tarhiyatı yapılır ve ceza kesilir?

Şeklindedir. Vergi Usul Kanunu, Kurumlar ve Gelir Vergisi Kanunlarına göre konu ile ilgili yasal düzenlemeler özetle şöyledir:

A-Vergi Usul Kanununun Mük.298.Maddesi ile gayrimenkullerin yeniden değerlenmesihükümleri 30.12.2003tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Bu uygulama yerine, enflasyon düzeltmesi uygulaması getirilmiş, enflasyon düzelmesi hükümlerinin uygulanabilmesi için de enflasyon oranının, içinde bulunulan dönem dahil son 3 hesap döneminde %100’denve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazlaolması şartı getirilmiştir. Şu anda böyle bir durum olmadığına göre, gerçek değerlerinin çok altında kalan gayrimenkuller için mahkemelerde tespit davası açılarak bilirkişilerce gerçek değerlerinin tespit edilmesine ve bu değerlerin bilançolarda gösterilmesine imkan bulunmamaktadır.

Bu bakımdan, yasal olarak yeniden değerleme yapılamayacağına göre, değer artışlarının pasifte özel bir fonda tutulması ya da sermayeye ilave edilmesi de mümkün değildir.

B- Kurumlar Vergisi Kanununun 6.Maddesi uyarınca safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hükümlerine ilişkin 38.Maddesiuygulanır. Bu madde uyarınca bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır. Bu dönem zarfında sahip veya sahiplerce:

1-İşletmeye ilave olunan değerler bu farktan indirilir;

2- İşletmeden çekilen değerler ise farka ilave olunur.

 

 

Özsermaye = (Dönen Varlıklar.+Duran Varlıklar) - (Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar)

 

Buna göre, gayrimenkuller yeniden değerlemeye tabi tutulduğunda, değer artışı kadar özsermaye artar. Ancak bu değer artışı, dönem içinde ilave olunan bir değer olduğundan özsermayeden indirilir.

Bu nedenle, gayrimenkullerdeki değer artışından dolayı öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerler arasındaki fark artmaz. Dolayısıyla gayrimenkullerdeki değer artışından dolayı Kurumlar Vergisi matrahında bir artış gerçekleşmez.

Yine, Gelir Vergisi Kanununun 37/4.Maddesiuyarınca gayrimenkullerle ilgili ticari kazanç oluşması için gayrimenkullerin elden çıkarılması, diğer bir ifade ile gayrimenkulün satılmasışarttır. Dolayısıyla, satış olmadangayrimenkullerle ilgili ticari kazanç hesaplanmasına imkan bulunmamaktadır.

Bu bakımdan, Vergi Usul Kanununa göre yeniden değerleme yapılamamasına karşın, gayrimenkullerin gerçek değerleriyle bilançolarda gösterilmesi sonucunda oluşan değer artışlarının,kurumlar vergisi yönünden vergilendirilemeyeceğidüşünülmektedir.

Ancak, değer artışları ile birlikte aşağıdaki işlemlerin yapılması halinde vergi ziyaı oluşacağından, Vergi İdaresince Vergi Ziyaı Cezalı Kurumlar Vergisi tarhiyatı yapılır:

1- Amortisman giderlerinin, Vergi Usul Kanununun 313.Maddesine aykırı bir şekilde yeniden değerlenmiş değer üzerinden hesaplanması,

2-Gayrimenkulün satılması halinde gayrimenkul satış kazancının, Vergi Usul Kanunun 328 inci maddesine aykırı bir şekilde gayrimenkulün yeniden değerlenmiş bedeli esas alınarakhesaplanması.

 

Örnek-1:

 

31.12.2020tarihinde kayıtlı değeri 1.000.000.-TLolan fabrika binasının güncel değerinin, 6.000.000.-TLolduğu bilirkişi kararıyla tespit edilmiştir. Firmanın yapmış olduğu muhasebe kayıtları şöyledir:

 

            --------------------------------  31.12.2020  -------------------------------

            252-BİNALAR                                     5.000.000

                   252.02 DEĞER ARTIŞI 10.000.000                 

 

                                                      549-ÖZEL FONLAR                     5.000.000  

 

                         Değerleme Farkı Kaydı                       

            --------------------------------  31.12.2020  --------------------------------

            730-GENEL ÜRETİM GİDERLERİ              20.000                      

 

                                                      257-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                  20.000                                        Amortisman Gideri Kaydı                       

           --------------------------------  31.12.2020  --------------------------------

             

Örnek-2:

 

İstanbul’da kumaş makina imalatı işiyle uğraşan (P) A.Ş.,’nin 2020 dönemibazı işlemleri şöyledir:

1- Şirketin 2020yılı içinde hiçbir ticari faaliyeti, geliri ve gideri yoktur.

2- Şirket 01.01.2020açılış bilançosunda 1.000.000.-TLolarak yer alan ve 30.06.2019tarihinde aktife alınan fabrika binasını 31.12.2020tarihinde mahkeme kararıyla değerlemiş, değerleme sonucunda fabrika binasının gerçek değerinin 6.000.000.-TLolduğu tespit edilmiştir. 5.000.000.TL’lik değer artışı, 549-ÖZEL FONLAR Hesabına alınmıştır.

 

 

3- Şirketin 01.01.2020ve 31.12.2020tarihli bilançoları şöyledir:

 

 

 

 

Tablodan anlaşıldığı gibi, dönem sonu özsermaye ile dönem başı özsermaye arasında 5.000.000.-TL’lik fark oluşmaktadır. Ancak bu fark, dönem içinde ilave edilen bir değer olduğundan, ilave edilen bu değerin bu farktan indirilmesi gerekir. Bu durumda, ticari bilanço kârında (kurumlar vergisi matrahında) bir artış olmamaktadır.

 Amortisman giderleri 6.000.000.-TLüzerinden değil, 1.000.000.-TLüzerinden hesaplanırsa vergi ziyaı oluşmaz..

 

Örnek-3:

 

İstanbul’da kumaş makina imalatı işiyle uğraşan (P) A.Ş.,’nin 2021 dönemibazı işlemleri şöyledir:

1- Şirketin 2020yılında değerlemiş olduğu fabrika binası 31.03.2021tarihinde (KDV Hariç)6.000.000.-TLbedelle satılmıştır.

   2- Şirketin fabrika binası ile ilgili 257-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR hesabının alacak bakiyesi 40.000.-TL’dir.

   3-Sözü edilen işlemler şöyle muhasebeleştirilmiştir:

 

--------------------------------  31.03.2021  -------------------------------

             549-ÖZEL FONLAR                          5.000.000  

 

   252-BİNALAR                                5.000.000

                         Özel Fon Hesabının İptali                       

            --------------------------------  31.03.2021  --------------------------------

            102-BANKALAR                                 7.080.000

            257-BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR          40.000  

 

   252-BİNALAR                                1.000.000

                                                   391-HESAPLANAN KDV              1.080.000

                                                   679-DİĞ.OLAĞANDIŞI KÂRLAR      5.040.000

 

                Fabrika Binası Satış Kaydı   

           --------------------------------  -----/-----------  --------------------------------

             

Yorum yap

Yazarın Diğer Yazıları